DHEA, testosteron i zdrowie poznawcze związane z wiekiem

Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest prekursorem testosteronu i innych hormonów androgennych i odgrywa wiele ważnych ról w fizjologii, w tym moduluje funkcje poznawcze, apetyt i zachowania seksualne. Poziom DHEA i jego siarczanu DHEA-S w surowicy stopniowo spada wraz z wiekiem i osiąga najniższy poziom w siódmej dekadzie życia. Stopniowy spadek poziomu DHEA w surowicy skutkuje zmniejszoną syntezą testosteronu, co wiąże się z różnymi objawami fizycznymi, emocjonalnymi i poznawczymi, takimi jak zmęczenie, utrata masy ciała, obniżony nastrój, drażliwość i problemy z pamięcią. Objawy te są spowodowane zmniejszeniem korzystnego wpływu testosteronu na różne części mózgu, które modulują funkcje poznawcze i emocjonalne, w tym ciało migdałowate i podwzgórze. 

Badania na zwierzętach wykazały, że egzogenny DHEA i DHEA-S mają korzystny wpływ na układ odpornościowy i sercowo-naczyniowy. Oba prohormony mają również działanie neuroprotekcyjne, przeciwutleniające i przeciwzapalne w mózgu, promują neurogenezę oraz zwiększają syntezę i uwalnianie neuroprzekaźników katecholaminowych - noradrenaliny i dopaminy. DHEA jest szeroko stosowany w medycynie zachodniej do samodzielnego leczenia pogorszenia funkcjonowania poznawczego związanego z normalnym starzeniem się. 

Co badania mówią na temat DHEA i funkcji poznawczych?

Wiele badań wykazało poprawę pamięci roboczej, świadomości wzrokowej, zręczności wzrokowo-ruchowej i uwagi u zdrowych osób dorosłych w odpowiedzi na . DHEA. W tych korzystnych efektach może pośredniczyć indukowana przez DHEA plastyczność korowa, która wzmacnia procesy neuronalne leżące u podstaw uwagi wzrokowej. Jednak wyniki badań nad wpływem DHEA na pamięć u zdrowych i upośledzonych poznawczo dorosłych są niespójne. DHEA może poprawiać pamięć u pacjentów w podeszłym wieku, którzy mają niski poziom DHEA w surowicy, bardziej niż u młodszych dorosłych z prawidłowym poziomem DHEA. 

W małym badaniu klinicznym na ludziach (N=10) dorośli mężczyźni, którym podawano DHEA w dawce 500 mg, doświadczyli znacznego wzrostu szybkich ruchów gałek ocznych (REM) wkrótce po rozpoczęciu snu. Odkrycie to sugeruje, że zmiany neurosteroidowe w mózgu wywołane przez DHEA mają wpływ na . GABA (kwas gamma-aminomasłowy). W rzeczywistości DHEA wiąże się zarówno z receptorami kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), jak i receptorami N-metylo-D-asparaginianu (NMDA), jednak nie jest jasne, czy te powinowactwa receptorów są związane z jego działaniem poprawiającym funkcje poznawcze. 

Systematyczny przegląd i metaanaliza nie znalazły poparcia dla DHEA jako wzmacniacza funkcji poznawczych u zdrowych osób starszych. Znaczenie wyników było ograniczone przez fakt, że tylko trzy badania spełniały kryteria włączenia, wszystkie analizowane badania trwały 3 miesiące lub krócej, a badane dawki wahały się od 25 do 50 mg. Oddzielny przegląd systematyczny i metaanaliza wykazały, że osoby z chorobą Alzheimera miały stale niski poziom DHEA-S w surowicy, ale normalny poziom DHEA. Autorzy twierdzą, że odkrycie to jest zgodne z rolą DHEA jako substratu do syntezy DHEA-S i że aktywność sulfatazy lub innych molekularnych mechanizmów biokonwersji DHEA-S może być upośledzona u osób z . Choroba Alzheimera. Spadek poziomu DHEA-S w surowicy może być związany z różnymi etapami progresji lub poziomami nasilenia choroby Alzheimera, tak że niższe poziomy DHEA-S predysponują do poważniejszych zaburzeń poznawczych. , tak że niższe poziomy DHEA-S predysponują do poważniejszych zaburzeń poznawczych. Konieczne są dalsze badania w celu ustalenia, czy poziomy DHEA-S stanowią wiarygodne narzędzie diagnostyczne dla ryzyka choroby Alzheimera. 

W 6-miesięcznym randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo nieleczeni mężczyźni z chorobą Alzheimera zostali losowo przydzieleni do grupy otrzymującej sam DHEA (50 mg dwa razy na dobę) w porównaniu z placebo. Po 3 miesiącach grupa Grupa DHEA wykazywała tendencję do lepszej wydajności poznawczej w porównaniu z grupą placebo, która utrzymywała się do końca badania. W małym 4-tygodniowym otwartym badaniu 7 osób z demencją wielozawałową, którym codziennie podawano dożylnie 200 mg DHEA-S, wykazało znaczny wzrost poziomu DHEA-S w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym, poprawę w zakresie codziennych czynności życiowych i rzadsze zaburzenia emocjonalne. Znaczenie wyników obu badań jest ograniczone przez ich niewielki rozmiar. 

Niższe poziomy krążącego testosteronu u starszych mężczyzn są związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera. W 6-miesięcznym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo, 16 mężczyzn z chorobą Alzheimera i 22 zdrowych dorosłych mężczyzn zostało losowo przydzielonych do grupy otrzymującej testosteron w dawce 75 mg (w postaci żelu na skórę) w porównaniu z placebo wraz ze zwykłymi lekami. Ogólna jakość życia poprawiła się zarówno w grupie osób z demencją, jak i zdrowych osób kontrolnych. Pod koniec badania nie stwierdzono znaczących różnic między grupami, jednak pacjenci z łagodną demencją, którzy otrzymywali testosteron , doświadczyli mniejszego spadku zdolności wzrokowo-przestrzennych.

Skutki uboczne i obawy dotyczące bezpieczeństwa DHEA i testosteronu

Egzogenny DHEA i testosteron wiążą się z obawami dotyczącymi bezpieczeństwa. Łagodna bezsenność jest rzadkim efektem ubocznym DHEA, który powinien być dawkowany rano. Rozsądnie jest unikać DHEA, jeśli w przeszłości występował łagodny przerost prostaty lub rak prostaty. Suplementacja testosteronem może zwiększać ryzyko chorób układu krążenia, udaru mózgu i raka prostaty. Rozsądnie jest skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania DHEA lub testosteronu.

Obiecujący początek, ale potrzeba więcej badań

Potrzebne są duże prospektywne badania kontrolowane placebo w celu dalszego scharakteryzowania potencjalnych efektów poznawczych DHEA zarówno u osób zdrowych, jak i osób z chorobą Alzheimera lub demencją wielozawałową. DHEA zarówno u osób zdrowych, jak i osób z chorobą Alzheimera lub demencją wielozawałową w celu określenia bezpiecznych, optymalnych strategii dawkowania.

Referencje:

1. Martínez-Mota, L., Związek między niedoborem androgenów a zaburzeniami pamięci w starzeniu się i chorobie Alzheimera. Actas Esp Psiquiatr, 2017. 45(5): p. 227-47.
2. Friess, E., et al., Podawanie DHEA zwiększa sen z szybkimi ruchami gałek ocznych i moc EEG w zakresie częstotliwości sigma. American Journal of Physiology-Endocrinology And Metabolism, 1995. 268(1): p. E107-E113.
3. Nguyen, T.-V., et al., Dehydroepiandrosteron wpływa na pamięć roboczą poprzez kształtowanie kortyko-hipokampalnej kowariancji strukturalnej podczas rozwoju. Psychoneuroendokrynologia, 2017. 86: p. 110-121.
4. Evans, J.G., et al., Suplementacja dehydroepiandrosteronem (DHEA) dla funkcji poznawczych u zdrowych osób starszych. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2006(4).
5. Pan, X., et al., Dehydroepiandrosteron i siarczan dehydroepiandrosteronu w chorobie Alzheimera: przegląd systematyczny i metaanaliza. Frontiers in aging neuroscience, 2019. 11: p. 61.
6. Wolkowitz, O.M., et al., Leczenie DHEA choroby Alzheimera: randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane placebo badanie. Neurology, 2003. 60(7): p. 1071-1076.
7. Azuma, T., et al., Wpływ podawania siarczanu dehydroepiandrosteronu pacjentom z otępieniem wielozawałowym. Journal of the neurological sciences, 1999. 162(1): p. 69-73.
8. Lv, W., et al., Niski poziom testosteronu i ryzyko choroby Alzheimera u starszych mężczyzn: przegląd systematyczny i metaanaliza. Neurobiologia molekularna, 2016. 53(4): p. 2679-2684.
9. Ford, A.H., et al., Hormony płciowe i występowanie demencji u starszych mężczyzn: The health in men study. Psychoneuroendokrynologia, 2018. 98: p. 139-147.
10. Lu, P.H., et al., Wpływ testosteronu na funkcje poznawcze i nastrój u mężczyzn z łagodną chorobą Alzheimera i zdrowych starszych mężczyzn. Archives of neurology, 2006. 63(2): p. 177-185.
11. Sheridan, PJ. Receptory androgenowe w mózgu: co mierzymy? Endocr Rev. 1983;4(2):171-8.