Spis treści
Spis treści
Nattokinaza to enzym występujący w tradycyjnym japońskim daniu natto. Natto powstaje z gotowanych ziaren soi, które są poddawane fermentacji przy użyciu bakterii znanej jako Bacillus subtilis var. natto.
Historia nattokinazy sięga 1980 roku, kiedy to dr Hiroyuki Sumi, japoński naukowiec z Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Chicago, badał naturalne substancje pod kątem ich zdolności do rozpuszczania skrzepów krwi. Po przeanalizowaniu ponad 170 potencjalnych produktów spożywczych Sumi umieścił próbkę natto na sztucznym skrzepie krwi w szalce Petriego i zaobserwował, że całkowicie się rozpuściła w ciągu 18 godzin – szybciej niż jakikolwiek związek farmaceutyczny, który do tej pory testował. W artykule z 1987 roku oficjalnie zidentyfikował ten enzym i nazwał go „nattokinazą”.1 Chociaż natto wciąż jest jedynym źródłem tego enzymu w pożywieniu, badania przeprowadzone od tamtej pory pokazują, że suplementy z nattokinazą dają podobne efekty bez konieczności codziennego spożywania sfermentowanej soi.
Nattokinaza służy przede wszystkim do wspierania zdrowia układu sercowo-naczyniowego oraz naturalnych procesów rozkładu skrzepów w organizmie. Ponieważ całe natto ma intensywny zapach i lepką konsystencję, wielu osobom trudno jest jeść je regularnie, dlatego suplementy stały się coraz popularniejszym sposobem spożywania tego produktu.
Dbanie o zdrowie układu sercowo-naczyniowego to jeden z głównych celów związanych ze zdrowiem u dorosłych. Ważnym czynnikiem wpływającym na zdrowie układu sercowo-naczyniowego jest fibrynogen – białko niezbędne do prawidłowego krzepnięcia krwi, które jednak wymaga zachowania odpowiedniej równowagi, by tętnice były czyste i zdrowe. Prawidłowy poziom fibrynogenu wiąże się ze zdrowiem układu sercowo-naczyniowego, a podwyższony poziom fibrynogenu jest konsekwentnie wskazywany w dużych badaniach prospektywnych jako niezależny czynnik ryzyka przyszłych chorób sercowo-naczyniowych.2
Nattokinaza wspomaga zdrowie serca przede wszystkim poprzez rozkład fibrynogenu i nadmiaru fibryny w naczyniach krwionośnych. Na poziomie biochemicznym nattokinaza działa na wiele sposobów: bezpośrednio rozkłada usieciowaną fibrynę, przekształca własną prourokinazę organizmu w aktywną urokinazę (co zwiększa poziom plazminy, naturalnego enzymu rozbijającego skrzepy) oraz hamuje działanie inhibitora aktywatora plazminogenu typu 1 (PAI-1) – białka, które w przeciwnym razie blokowałoby ten proces. To właśnie dzięki temu wielotorowemu działaniu naukowcy opisują nattokinazę jako substancję wspomagającą własny układ fibrynolityczny organizmu, a nie jako środek rozrzedzający krew oparty na jednym mechanizmie.3,4
W randomizowanym, kontrolowanym badaniu 73 osób, które chciały zadbać o zdrowie układu sercowo-naczyniowego, codziennie przyjmowało albo 2 000 FU nattokinazy, albo placebo. Po ośmiu tygodniach u osób z grupy przyjmującej nattokinazę ciśnienie krwi utrzymywało się w zdrowym, prawidłowym zakresie w porównaniu z grupą placebo. Naukowcy przypisali to raczej poprawie struktury i funkcji naczyń krwionośnych niż bezpośredniemu mechanizmowi obniżającemu ciśnienie.5
Ponieważ nattokinaza może pomagać w rozpuszczaniu lub zapobieganiu powstawaniu skrzepów, wspiera zdrowie naczyń krwionośnych, utrzymuje zrównoważony poziom fibrynogenu i pomaga w utrzymaniu zdrowego poziomu cholesterolu, często mówi się o niej w kontekście zdrowia układu sercowo-naczyniowego.3-6 Trzeba jednak przyznać, że wciąż brakuje szeroko zakrojonych, długoterminowych badań na ludziach, które konkretnie potwierdzałyby poprawę zdrowia układu sercowo-naczyniowego. Trzeba to traktować jako część ogólnej zdrowej diety i planu ćwiczeń, a nie jako samodzielny środek zapobiegawczy.
Oprócz działania na układ sercowo-naczyniowy nattokinaza działa podobnie jak inne enzymy proteolityczne, takie jak bromelaina i serrapeptydaza. Pomagając regulować obrót fibryny, może wspomagać prawidłowe ukrwienie aktywnych mięśni i tkanek, ułatwiając dostarczanie tlenu i składników odżywczych oraz usuwanie produktów przemiany materii. Wciąż brakuje badań klinicznych na ludziach, w których nattokinaza byłaby testowana konkretnie pod kątem regeneracji po wysiłku, więc na razie jest to raczej korzyść wynikająca z mechanizmu działania, a nie potwierdzona klinicznie.
Jako produkt fermentowany, natto jest naturalnie bogate w probiotyki, a produkty fermentowane ogólnie wykazują działanie przeciwutleniające, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.7 Ta korzyść dotyczy przede wszystkim samego spożywania natto; izolowany suplement nattokinazy nie zawiera takiej samej ilości probiotyków jak cały sfermentowany produkt.
Ciągłe problemy z zatokami to częsta sprawa u dorosłych i czasami trudno sobie z nimi poradzić. Naukowcy z Uniwersytetu Fukui w Japonii zbadali wpływ nattokinazy na tkankę dróg nosowych, bo nadmierne gromadzenie się fibryny może przyczyniać się do codziennego zatkania zatok.8
W laboratorium naukowcy poddali tkankę z nosa osób z problemami z zatokami inkubacji w roztworze soli fizjologicznej albo nattokinazie w temperaturze 37°C przez 24 godziny. Następnie osobno inkubowali próbki wydzieliny z nosa i śluzu z nattokinazą przez godzinę. W próbkach poddanych działaniu nattokinazy zaobserwowano wymierny rozpad fibryny oraz zmniejszoną lepkość (gęstość) śluzu w porównaniu z grupą kontrolną, w której użyto soli fizjologicznej. Naukowcy zauważyli, że ten mechanizm może też pomagać w radzeniu sobie z ogólnymi, sezonowymi problemami z oddychaniem, choć nie sprawdzono tego bezpośrednio w tych konkretnych grupach. Obecne dane ograniczają się do tych laboratoryjnych obserwacji tkanki przewodów nosowych i śluzu.
Amyloid to rodzaj białka, które z czasem może gromadzić się w tkankach i często wiąże się z pogorszeniem funkcji poznawczych związanym z wiekiem. Badania laboratoryjne pokazują, że nattokinaza może bezpośrednio rozkładać te struktury amyloidowe in vitro.9–11
Jednak na tym kończą się dowody dotyczące ludzi. W randomizowanym badaniu z udziałem 120 dorosłych osób, które chciały poprawić krążenie i funkcje poznawcze, stwierdzono, że przyjmowanie 4 000 FU nattokinazy dwa razy dziennie przez sześć miesięcy nie przyniosło żadnej znaczącej poprawy funkcji poznawczych, pamięci ani uwagi w porównaniu z placebo.12
Nattokinaza to jeden z kilku enzymów fibrynolitycznych stosowanych w celu wspomagania krążenia; często porównuje się ją do serrapeptydazy i lumbrokinazy.
Serrapeptydaza, pozyskiwana z bakterii występujących w jelitach jedwabnika, jest zazwyczaj stosowana raczej w celu zmniejszenia stanu zapalnego tkanek, zatkania zatok i obrzęków pooperacyjnych niż do rozpuszczania istniejących skrzepów krwi.
Lumbrokinaza, pozyskiwana z dżdżownic, jest często opisywana przez producentów suplementów i niektórych specjalistów jako znacznie silniejsza niż nattokinaza. W sieci krążą takie dane jak „30 razy silniejszy”. Do tego stwierdzenia należy podchodzić z rezerwą: brakuje niezależnych, standaryzowanych badań klinicznych typu „head-to-head”, w których porównano by te dwa enzymy, a większość takich porównań pochodzi raczej z materiałów marketingowych lub anegdot lekarzy niż z kontrolowanych badań. Jeśli chodzi o ogólne, długoterminowe wsparcie układu sercowo-naczyniowego, nattokinaza wciąż jest najlepiej udokumentowaną klinicznie opcją spośród tych trzech.
W badaniach klinicznych nad nattokinazą przy typowych dawkach nie odnotowano żadnych skutków ubocznych, ale udokumentowano następujące potencjalne zagrożenia:
Oprócz tych ogólnych zagrożeń, w opublikowanych opisach przypadków odnotowano poważne powikłania przy wysokich lub niekontrolowanych dawkach: w jednym z nich opisano śmiertelny krwotok wewnętrzny u starszej kobiety, która nie brała innych leków rozrzedzających krew, a w innym – krwotok mózgowy u kobiety, która przez tydzień przyjmowała 400 mg dziennie. Te przypadki pokazują, że działanie rozrzedzające krew nattokinazy jest rzeczywiste i wiąże się z pewnym ryzykiem, nawet jeśli nie dochodzi do interakcji z lekami.13–15
Nattokinazy nie należy łączyć z warfaryną (Coumadin) ani innymi przepisywanymi lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi, w tym aspiryną, klopidogrelem, prasugrelem, tiklopidyną i dipirydamolem, chyba że pod bezpośrednim nadzorem lekarza.
Interakcje między ziołami a suplementami. Oprócz leków na receptę, nattokinazę należy również stosować ostrożnie w połączeniu z innymi naturalnymi substancjami o działaniu rozrzedzającym krew, takimi jak miłorząb japoński, czosnek w dużych dawkach, kurkumina (kurkuma) oraz suplementy z olejem rybnym/kwasami omega-3 w dużych dawkach. Połączenie nattokinazy z tymi substancjami może w nieprzewidywalny sposób wzmocnić ogólne działanie rozrzedzające krew.
Warto jasno zaznaczyć jedną rzecz: to ryzyko interakcji dotyczy wyłącznie samego enzymu nattokinazy. Całe natto to osobna kwestia; ma wyjątkowo dużo witaminy K2, która może bezpośrednio przeciwdziałać mechanizmowi działania warfaryny (warfaryna działa poprzez blokowanie witaminy K). Osoba przyjmująca warfarynę powinna zachować ostrożność zarówno w przypadku suplementu (ryzyko krwawienia spowodowane enzymem), jak i samego produktu spożywczego (zmniejszona skuteczność warfaryny spowodowana witaminą K) – z różnych powodów.
Większość źródeł medycznych zaleca odstawienie nattokinazy co najmniej dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym lub inwazyjnym zabiegiem stomatologicznym, bo jej wpływ na krzepnięcie krwi może utrzymywać się jeszcze przez kilka dni po ostatniej dawce.
Nie ma wystarczających badań, żeby potwierdzić bezpieczeństwo stosowania w czasie ciąży lub karmienia piersią; lepiej tego unikać, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Zawsze skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem przyjmowania nattokinazy, jeśli bierzesz leki rozrzedzające krew lub na ciśnienie, masz zaburzenia krzepnięcia krwi, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo czeka cię operacja.
Mała wskazówka: siłę działania nattokinazy należy oceniać w jednostkach fibrynolitycznych (FU), a nie w miligramach; sama wartość w mg nie odzwierciedla aktywności enzymu. Sprawdź na etykiecie wartość FU.
Nattokinaza to enzym białkowy wrażliwy na kwas żołądkowy, więc zazwyczaj zaleca się przyjmowanie go w postaci kapsułek o opóźnionym uwalnianiu lub z powłoką dojelitową na czczo 30–60 minut przed posiłkiem albo co najmniej dwie godziny po jedzeniu , żeby ograniczyć rozkład przed wchłonięciem. Przyjmowanie tego leku razem z jedzeniem może zmniejszyć ilość aktywnego enzymu, która trafia do krwiobiegu. Jako potrawa, natto można jeść samo lub dodawać do ryżu, sałatek, wrapów albo zupy miso. Jako suplement najczęściej przyjmuje się go w postaci kapsułek o znanej zawartości FU.
Wychodzi 12 filiżanek
Składniki:
Instrukcje:
Natto jest bogate w błonnik, białko, mangan, żelazo, miedź, magnez, wapń, witaminę C, potas, cynk, selen i witaminy z grupy B. Jest to też, z ogromną przewagą, najbogatsze źródło witaminy K2 w postaci MK-7 w diecie.16 Zwykłe natto dostarcza około 775 mcg MK-7 na 100 g, czyli znacznie więcej niż jakikolwiek inny popularny produkt spożywczy. MK-7 wspomaga aktywację białek biorących udział w regulacji poziomu wapnia, pomagając skierować wapń do kości, a nie do tkanki tętniczej. To właśnie ta właściwość fibrynolityczna nattokinazy stanowi wyraźną korzyść odżywczą i to właśnie z tego powodu na opakowaniach pełnowartościowego natto umieszczono osobne ostrzeżenie dotyczące warfaryny, o którym wspomniano powyżej.
Tak, w standardowej badanej dawce 100 mg (2 000 FU) dziennie nattokinaza jest bezpieczna. U osób przyjmujących leki rozrzedzające krew lub przeciwpłytkowe należy go stosować ostrożnie pod bezpośrednim nadzorem lekarza.
Natto to produkt spożywczy z całych sfermentowanych ziaren soi; nattokinaza to enzym w nim zawarty. Natto zawiera też naprawdę duże ilości witaminy K2, czego nie można powiedzieć o suplementach z nattokinazą (izolowanym enzymem).
Czy mogę brać nattokinazę razem z aspiryną? Nie bez nadzoru lekarza – oba wpływają na krzepnięcie krwi, a ich połączenie może zwiększyć ryzyko krwawienia.
Większość źródeł zaleca zaprzestanie stosowania co najmniej dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym lub inwazyjnym zabiegiem stomatologicznym.
FU (jednostki fibrynolityczne) mierzą rzeczywistą aktywność enzymu. Sama waga w miligramach nie mówi nic o mocy.
Nie wynika to z aktualnych dowodów – badania na ludziach trwające sześć miesięcy nie wykazały żadnych korzyści dla funkcji poznawczych, mimo obiecujących wyników laboratoryjnych dotyczących rozkładu amyloidu.
Czy nattokinazę należy przyjmować z posiłkiem, czy na czczo? Aby uzyskać najlepsze efekty, nattokinazę najlepiej przyjmować w postaci kapsułek o opóźnionym uwalnianiu (DR) lub z powłoką jelitową na czczo, 30–60 minut przed posiłkiem albo dwie godziny po nim.
Niezalecane; nie ustalono, czy produkt jest bezpieczny w czasie ciąży lub karmienia piersią.
Czy nattokinaza działa silniej niż serrapeptydaza czy lumbrokinaza? Spośród tych trzech substancji to właśnie nattokinaza ma najwięcej opublikowanych danych z badań klinicznych na ludziach. Lumbrokinaza jest często reklamowana jako środek o większej skuteczności, ale to twierdzenie opiera się głównie na anegdotycznych informacjach i materiałach marketingowych, a nie na kontrolowanych badaniach porównawczych.
Zachowaj ostrożność. Oba mają właściwości rozrzedzające krew, a połączenie ich z nattokinazą może w nieprzewidywalny sposób zwiększyć ogólne ryzyko krwawienia.
Oba wiążą się z ryzykiem, ale z różnych powodów: aktywność enzymatyczna suplementu zwiększa ryzyko krwawienia, podczas gdy wysoka zawartość witaminy K w całym natto może osłabiać działanie warfaryny. Żadnego z nich nie powinieneś zaczynać bez konsultacji z lekarzem.
Najlepiej udokumentowane korzyści płynące ze stosowania nattokinazy dotyczą układu sercowo-naczyniowego – a konkretnie pomagają utrzymać zdrowe ciśnienie krwi, które już mieści się w normie, oraz wspierają prawidłowe krążenie i przepływ krwi. Efekty te wynikają z wielotorowego oddziaływania na własny układ fibrynolityczny organizmu, a także z prawdopodobnego, choć mniej udokumentowanego wpływu na zdrowie zatok, prawidłową reakcję zapalną i metabolizm. Twierdzenia dotyczące zdrowia mózgu nie są jeszcze poparte pozytywnymi wynikami badań na ludziach. W porównaniu z innymi enzymami fibrynolitycznymi, takimi jak serrapeptydaza i lumbrokinaza, nattokinaza ma najwięcej opublikowanych danych z badań klinicznych na ludziach dotyczących ogólnego wsparcia układu sercowo-naczyniowego.
Ponieważ ten środek wpływa na układ krążenia, każdy, kto bierze leki rozrzedzające krew lub na ciśnienie, kobiety w ciąży lub karmiące piersią oraz osoby, które mają wkrótce przejść operację, powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania.
Źródła:
Wyłączenie odpowiedzialności: Powyższe stwierdzenia nie zostały ocenione przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA). Produkty te nie są przeznaczone do diagnozowania, leczenia ani zapobiegania jakimkolwiek chorobom
